Turinabol en haar: het risico op androgene kaalheid
«Turinabol wordt niet omgezet in DHT, dus het haar loopt geen enkel gevaar» — een van de meest verspreide beweringen in sportscholen. De redactie heeft uitgezocht in hoeverre die overeenkomt met de fysiologie van de haarfollikel, wie werkelijk tot de risicogroep voor androgene kaalheid behoort en welke behandelmethoden een wetenschappelijke basis hebben.
Hoe androgenen het haar aansturen
De invloed van androgenen op het haar is paradoxaal. In het gezicht, op de borst en op het lichaam stimuleren ze de omzetting van dun vellushaar in dicht en donker terminaal haar. Maar op de kruin en in de voorhoofdsgebieden veroorzaken bij genetisch vatbare mensen dezelfde hormonen het tegenovergestelde — een geleidelijke verkleining van de follikels, die men miniaturisatie noemt.
Androgene alopecia, of kaalheid volgens het mannelijke type, is de meest voorkomende vorm van haarverlies. Een sleutelrol speelt daarin dihydrotestosteron (DHT), dat uit testosteron ontstaat onder invloed van 5α-reductase rechtstreeks in de follikels. DHT bindt zich aan de androgeenreceptoren van de cellen van de dermale papil en verandert de signalen ervan: de groeifase (anagen) wordt korter en het haartje wordt met elke cyclus dunner.
De Europese S3-richtlijn voor de behandeling van androgene alopecia (Kanti et al., 2018) beschrijft dit proces als een genetisch bepaalde gevoeligheid van de follikels voor androgenen. Doorslaggevend is dus niet alleen het hormoongehalte, maar ook hoe gevoelig de concrete follikels ervoor zijn.
Juist daarom verandert bij sommige mensen zelfs een hoog androgeengehalte de haardichtheid niet, terwijl bij anderen de kaalheid vroeg begint bij een normale hormonale achtergrond. Anabole steroïden creëren geen vatbaarheid, maar kunnen het proces versnellen waar het al aanwezig is.
Turinabol en de mythe van de «veiligheid voor het haar»
Turinabol is een 4-chloorderivaat van metandiënon. De aanwezigheid van een dubbele binding in ring A maakt het een ongunstig substraat voor 5α-reductase, waardoor het niet wordt omgezet in een «versterkte» 5α-gereduceerde vorm zoals testosteron in DHT wordt omgezet. Daarop is de mythe van de onschadelijkheid ervan voor het haar gebouwd.
Turinabol is echter zelf een agonist van de androgeenreceptoren — anders zou het geen anabole werking hebben. De follikel reageert op de activering van de receptor en niet op de naam van het molecuul. Daarom betekent het uitblijven van de omzetting in DHT alleen dat het middel geen extra «versterking» in de follikel heeft, maar niet dat het daar helemaal niet op de receptoren inwerkt (Kicman, 2008).
Bovendien wordt turinabol zelden geïsoleerd gebruikt. In combinatie met testosteron of andere steroïden die in DHT worden omgezet of DHT-derivaten zijn, neemt de totale androgene invloed op de follikels aanzienlijk toe. Archiefgegevens van het DDR-programma (Franke, Berendonk, 1997) getuigen eveneens van uitgesproken androgene effecten van turinabol bij sportvrouwen, waaronder veranderingen in de haargroei.
De juiste formulering luidt dus als volgt: het risico op versnelde kaalheid bij turinabol is waarschijnlijk lager dan bij middelen die actief DHT in de follikels vormen, maar het is niet nul, en voor genetisch vatbare mensen is het volstrekt reëel. Kwantitatief onderzoek specifiek voor turinabol is er niet.
| Bewering | Beoordeling van de redactie |
|---|---|
| Turinabol vormt geen DHT | Klopt met de chemische structuur |
| Dus het heeft geen invloed op het haar | Onjuiste conclusie: het middel activeert zelf de androgeenreceptoren |
| Finasteride «beschermt» het haar bij elke steroïde | Onjuist: finasteride blokkeert alleen de vorming van DHT uit testosteron |
| De kaalheid gaat na het staken volledig over | Niet altijd: geminiaturiseerde follikels herstellen zich gedeeltelijk |
Wie tot de risicogroep behoort
De belangrijkste factor is de genetische vatbaarheid. Als bij naaste verwanten langs welke lijn dan ook de kaalheid volgens het mannelijke type vroeg is begonnen, is de kans op een soortgelijk scenario groter. Een teken van een al aanwezig proces is het dunner worden van het haar op de kruin en «inhammen» bij de slapen.
- familiegeschiedenis van vroege androgene kaalheid;
- al zichtbare tekenen van miniaturisatie — dun haar, een doorschijnend gebied op de kruin;
- combinatie van meerdere androgene middelen of langdurig gebruik;
- vrouwen — vanwege de hoge gevoeligheid voor androgenen en het risico op virilisatie.
Bij vrouwen heeft de invloed van androgenen op het haar een dubbel karakter: haaruitval op het hoofd volgens het «mannelijke» type en tegelijkertijd hirsutisme — haargroei in het gezicht en op het lichaam. Beide processen kunnen aanhouden, zelfs na het staken van het middel.
Het is belangrijk om er rekening mee te houden dat niet elke haaruitval androgeen is. Diffuse uitval kan worden veroorzaakt door stress, sterk gewichtsverlies, ijzergebrek of schildklieraandoeningen. Strenge diëten tijdens de «cut» kunnen op zichzelf telogeen effluvium uitlokken.
Diagnostiek en evidence-based behandeling
De diagnose androgene alopecia wordt doorgaans gesteld door een dermatoloog of tricholoog op basis van onderzoek en trichoscopie. Indien nodig worden analyses aangevraagd om andere oorzaken van uitval uit te sluiten: ferritine, schildklierhormonen en een volledig bloedbeeld.
De S3-richtlijn (Kanti et al., 2018) beveelt voor mannen met androgene alopecia in de eerste plaats plaatselijke minoxidil en orale finasteride aan. De werkzaamheid van finasteride is aangetoond in grote gerandomiseerde onderzoeken (Kaufman et al., 1998). Het middel is receptplichtig, heeft bekende bijwerkingen en wordt door een arts voorgeschreven.
Het is goed de mechanistische beperking te begrijpen: finasteride remt 5α-reductase, dat wil zeggen dat het de vorming van DHT uit testosteron vermindert. Op androgenen die niet van dit enzym afhankelijk zijn, heeft het geen invloed. Daarom komt het idee van finasteride als een universeel «schild» tegen alle steroïden niet overeen met de farmacologie.
Minoxidil werkt anders — het verlengt de groeifase en vergroot de diameter van het haartje, onafhankelijk van de hormonen. Het effect ervan blijft alleen behouden bij voortdurend gebruik. Onder de aanvullende methoden noemt de richtlijn laagintensieve lasertherapie; een haartransplantatie is mogelijk bij een stabiel proces.
Wat omkeerbaar is en wat niet
Na het staken van androgene middelen kan een deel van de veranderingen regresseren. Als de follikels nog geen diepe miniaturisatie hebben ondergaan, kan de haardichtheid zich binnen enkele maanden gedeeltelijk herstellen. Het genetisch bepaalde proces verdwijnt echter niet en gaat in zijn natuurlijke tempo verder.
Follikels die al in vellushaar zijn veranderd, herstellen zich slechter, en volledig geatrofieerde follikels herstellen zich niet. Daarom geldt: hoe eerder het probleem wordt opgemerkt, hoe meer mogelijkheden er zijn om het haar te behouden.
Praktische tip: maak een foto van de kruin en de slapen bij gelijke belichting en vergelijk die eens per paar maanden. Subjectief is het lastig om een langzame verdunning op te merken, en foto's helpen om tijdig naar een arts te gaan.
Het is niet raadzaam om op eigen houtje receptplichtige antiandrogene middelen te gebruiken, vooral voor vrouwen en mensen met een kinderwens: een deel van deze middelen heeft een teratogene werking en andere ernstige beperkingen.
Conclusies van de redactie
Turinabol wordt inderdaad niet omgezet in DHT, maar activeert zelf de androgeenreceptoren. Daarom komt de bewering van volledige veiligheid voor het haar niet overeen met de fysiologie: bij genetisch vatbare mensen blijft het risico op versnelde kaalheid bestaan.
Een evidence-based behandeling van androgene alopecia bestaat — minoxidil en finasteride — maar die heeft beperkingen en wordt door een arts voorgeschreven. Het belangrijkste is de veranderingen tijdig op te merken.
We raden ook aan onze artikelen te lezen over turinabol en de huid, over finasteride: mechanisme en bijwerkingen, en over turinabol en de psyche.
Lijst van gebruikte literatuur
- Kanti V, Messenger A, Dobos G, et al. Evidence-based (S3) guideline for the treatment of androgenetic alopecia in women and in men – short version. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2018;32(1):11–22.
- Kaufman KD, Olsen EA, Whiting D, et al. Finasteride in the treatment of men with androgenetic alopecia. J Am Acad Dermatol. 1998;39(4 Pt 1):578–589.
- Kicman AT. Pharmacology of anabolic steroids. Br J Pharmacol. 2008;154(3):502–521.
- Franke WW, Berendonk B. Hormonal doping and androgenization of athletes: a secret program of the German Democratic Republic government. Clin Chem. 1997;43(7):1262–1279.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
- World Anti-Doping Agency. The Prohibited List. International Standard. Montreal: WADA; оновлюється щорічно.
Andriy Melnyk
Krachttrainer, auteur van programma's voor beginners en gevorderden. Schrijft over trainingsplanning.
